ตะขบป่า

อาหารเพื่อสุขภาพ - สมุนไพร

ชื่อวิทยาศาสตร์   Flacourtia indica (ฺBurm. f ) Merr.
ขื่อท้องถิ่น  ตะขบป่า (ภาคกลาง) มะแกว๋นนก มะแกว๋นป่า (พายัพ)

ลักษณะ
ไม้พุ่มหรือไม้ต้นขนาดเล็ก อาจสูงได้ถึง 15 เมตร ตามลำต้นและกิ่งใหญ่มีหนามแหลม ยาว 2-4 ซม. เปลือกสีเหลืองอมเทา แตกเป็นร่องลึก มีช่องอากาศรูปรี กระจายอยู่ห่างๆ

ใบเป็นใบเดี่ยวเรียงสลับกัน ขนาดค่อนข้างเล็ก รูปร่าง ขนาด เนื้อใบและขนที่ปกคลุมแตกต่างกัน แต่ส่วนใหญ่เป็นรูปไข่กลับ กว้าง 1.5 – 3 ซม. ยาว 2 – 4 ซม. ปลายใบกลม โคนใบสอบแคบ ขอบใบค่อนข้างเรียบหรือจัก มักจักใหล้ปลายใบ ใบอ่อนและเส้นกลางใบสีแดงอมส้ม ก้านใบยาว 3-5 ซม. สีแดง มีขน

ดอก ออกเป็นช่อสั้นๆตามซอกใบ และที่ปลายกิ่ง แต่ละช่อมีดอกจำนวนน้อย ที่โคนช่อมีใบประดับ บางทีมีหนาม ก้านดอกยาว 3 – 7 ซม. มีขน กลีบดอก 5 – 6 กลีบ ดอกแยกเพศ มีเกสรตัวผู้จำนวนมาก

ผล กลมหรือรีเล็ก ออกเดี่ยวๆหรือเป็นกลุ่มตามกิ่ง ขนาดเส้นผ่าศูนย์กลาง 0.8 – 1 ซม. เมื่ออ่อนสีเขียว แก่สีแดงคล้ำ  มีก้านเกสรตัวเมียติดอยู่ที่ปลาย มีเมล็ด 5 – 8 เมล็ด


ตำราสรรพคุณยาไทยโบราณ
เปลือก ชงน้ำกินแก้เสียงแห้ง อมกลั้วคอแก้เจ็บคอ เอามาตำรวมกับน้ำมัน ใช้ทาถูนวดแก้ปวดท้อง แก้คัน บางตำราว่าเปลือกตะขบเป็นยาแก้ความผิดปกติในท่อน้ำดี เป็นยาบำรุงธาตุ และบำรุงร่างกาย

แพทย์ในชนบทใช้เปลือกรากตำพอกแผลและผิวหนังอักเสบ

น้ำต้มใบ เป็นยาฝาดสมาน แก้ท้องเสีย ขับเหงื่อ ขับระดู และให้สตรีกินหลังคลอดบุตร ให้สีเขียวขี้ม้า ใช้ย้อมผ้าไหม

ผล  กินเป็นยาแก้อาการผิดปกติของท่อน้ำดี แต่ถ้ากินมาก อาจทำให้แท้งลูกได้เหมือนน้ำต้มใบ

น้ำต้มใบแห้ง กินเป็นยาฝาดสมาน ขับเสมหะ แก้หืดหอบ หลอดลมอักเสบ แก้ไข้ แก้ไอ แก้ท้องร่วง ขับลม และบำรุงร่างกาย

ใบที่ย่างไฟจนแห้งใช้ชงกินหลังคลอดบุตร เมล็ด ตำพอกแก้ปวดข้อ ผล กินได้มีวิตามินซีสูง แก้อ่อนเพลีย บรรเทาอาการโรคดีซ่าน ม้ามโต แก้คลื่นไส้อาเจียน และเป็นยาระบาย

ยาพื้นบ้านอีสาน ใช้ แก่นหรือราก 1 กำมือ ต้มน้ำพอท่วมยา ดื่มวันละ 3-5 ครั้ง แก้โรคไตพิการ

แก่น รสฝาดขื่นต้มน้ำดื่ม แก้ท้องร่วง บิดมูกเลือด ขับเหงื่อ ขับพยาธิไส้เดือน แก้ตานขโมย แก้โรคผิวหนัง ประดง ผื่นคัน

ราก รสหวานฝาดร้อน กินแก้ไตอักเสบ แก้ตานขโมย ขับพยาธิไส้เดือน บำรุงน้ำนม แก้โรคปอดบวม ทั้งต้นหรือราก แก้โรคผิวหนัง ประดง ผื่นคันตามตัว ลำต้นผสมหัวเอื้องหมายนา ผักแว่นทั้งต้น หอยขมเป็นๆ 3-4 ตัว แช่น้ำให้เด็กอาบ แก้อีสุกอีใส อีดำอีแดง

น้ำยางจากต้น ใช้แก้อหิวาตกโรค

น้ำยางจากต้นและใบสด กินเป็นยาลดไข้สำหรับเด็ก แก้โรคปอดอักเสบ แก้ไอ แก้บิดและท้องเสีย ช่วยย่อย

อ้างอิง
ชยันต์ พิเชียรสุนทร  และคณะ . คำอธิบายตำราพระโอสถพระนารายณ์ . น. 527

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *