มะตาด

อาหารเพื่อสุขภาพ - สมุนไพร

ชื่อวิทยาศาสตร์ :  Dellenia  indica  L.
ชื่อวงศ์ : Delleniaceae
ชื่อไทย :มะตาด
ชื่ออื่น : ส้านป้าว    ส้มปรุ   ส้านกวาง   ส้านท่า   แอปเปิ้ลมอญ   แส้น

นิเวศวิทยา     ถิ่นกำเนิดในประเทศอินเดีย     พม่า     คาบสมุทรมลายู  ไทย  ลาว  และอินโดจีน ประเทศไทยพบได้ทั่วไปในป่าดิบชื้น  ป่าพรุ  และริมแม่น้ำลำธาร

ลักษณะโดยทั่วไป

มะตาด เป็นต้นไม้ยืนต้นชนิดหนึ่งใบ โตผลกลม ๆ มียางเป็นเมือกใช้เป็นผัก ประกอบอาหารได้ ลักษณะโดยทั่ว ๆ ไปของมะตาดเป็น ไม้พุ่มขนาดกลางสีของลำต้นและกิ่งก้าน เป็นสีน้ำตาล เนื้อไม้อ่อน

ใบ ออกตามกิ่ง มีสีเขียวเข้ม เส้นใบนูนเห็นได้ชัดเจน ขอบใบเป็นจักร ๆสวยงามมากขนาดของใบกว้าง 12 เซ็นติเมตรยาว 30-32  เซ็นติเมตร เป็นต้นไม้ที่ทนแล้งและน้ำท่วมไม่ตายจะ เริ่มผลัดใบในราวเดือนเมษายนและพฤษภาคม เมื่อใบ แก่ร่วงหล่นหมดแล้วใบอ่อนก็จะแตกขึ้น มาใหม่หลังจากนั้นอีกไม่นานในราวเดือน มิถุนายนหรือกรกฎาคม ก็จะเริ่มออกดอกผล

ดอกมะตาดจะเริ่มออกเป็นตุ่มที่ยอดแล้วโตขึ้น เรื่อยๆ ดูแล้วก็เหมือนผลมะตาดพอโตขนาดเท่า ผลส้มเขียวหวานขนาดใหญ่ ดอกที่เหมือนผลนี้ก็ จะบานออกกลีบเลี้ยงของดอกมี 5 กลีบยาว ประมาณ 6 เซ็นติเมตร หนา 1 เซ็นติเมตร สี ของกลีบเลี้ยงขอบกลีบขาวตรงสันกลีบสีเขียว เข้มภายในกลีบเลี้ยงจะมีกลีบดอกลักษณะบาง สีขาวสะอาดอีก 5 กลีบ ยาวประมาณ 8 เซ็นติเมตร กลีบนี้รูปร่างคล้ายลิ้นสุนัขภายในดอก จะมีเกสรตัวผู้สีเหลืองคล้ายดอกบัวจำนวนมาก ล้อมรอบเกสรตัวเมียซึ่งอยู่ตรงกลาง มีสี ขาวเป็นตัวเมียแล้วกลีบดอกสีขาวก็จะ เหี่ยวร่วงโรยหลุดออก ต่างจากนั้นกลีบเลี้ยงซึ่ง มีลักษณะหนาก็จะเริ่มห่อเข้ามาใหม่เป็นผล

ผล กลมเหมือนเมื่อตอนดอกยังไม่บาน และเจริญ เติบโตขึ้นเรื่อยๆ เมื่อผลแก่เต็มที่จะมี ขนาดเท่าๆ กระท้อนห่อ สีเขียวจะเปลี่ยนเป็นสีเหลือง มีกลิ่นหอม แล้วหล่นลงแตกเมล็ดภายในกระจาย ออกขึ้นเป็นต้นอ่อนต่อไป

มะตาดจะให้ผล ปีละครั้ง บางต้นดกมาก ออกผลแต่ละ ครั้งนับเป็นร้อย ๆ ผล ต้นมะตาดแยกเป็นชนิดย่อย คือ มะตาดข้าวเหนียว และมะตาดข้าวเจ้า ตามรสสัมผัสของเนื้อผล ชนิดข้าวเหนียว เนื้อนิ่ม มีกากน้อย ผลมีสีเขียวจัดรส อร่อยกว่าชนิดข้าวเจ้า ชนิดข้าวเจ้า เนื้อหยาบ กระด้าง มีเส้นกากมาก ผลสีเขียวอมเขียว ส่วนของผลมะตาดที่นำมาแกงนั้น คือส่วนที่เป็นกลีบเลี้ยงมาก่อนนั่นเอง ใช้เพียงกลีบที่ถูกซ้อนอยู่ภายใน 2-3 กลีบเท่านั้น นิยมใช้มะตาดชนิดข้าวเหนียว เพราะได้เนื้อเหนียวนุ่มกว่ามะตาดข้าวเจ้า

มะตาดเป็นไม้ที่ผลมียางเป็นเมือก คล้ายกระเจี๊ยบ มอญมีรสเปรี้ยว ยิ่งแก่ยิ่งเปรี้ยวจัด ปลูก ง่าย เจริญเติบโตเร็ว ไม่ต้องปฏิบัติดูแลรักษา เหมือนต้นไม้อื่น ศัตรูไม่รบกวน


คุณค่า/ประโยชน์                     
– รากใช้เป็นยาถอนพิษแมลงกัดต่อย
 เปลือกและใบมีรสฝาดเป็นยาสมาน

– ผลมีเมือกเหนียวเหมือนวุ้น   ช่วยเคลือบแผลในกระเพาะอาหารและลำไส้  ช่วยในการขับถ่าย  และเป็นยาระบายอ่อน ๆ ผลมะตาดมีสาร “ฟินอลิก”  และ  “ฟลาโวนอยด์”  มีฤทธิ์ในการต่อต้านอนุมูลอิสระ

– เนื้อไม้นำมาทำเครื่องมือการเกษตร  เครื่องเรือน  ทำพานท้ายปืน  และทำฟืน

ในตำรายาโบราณกล่าวไว้ว่า  มะตาดช่วยต้านอาการลมชัก   ลดระดับน้ำตาลในเลือด  เป็นยาระบายแก้อาการปวดท้อง  แก้ไอ  ขับเสมหะ  และถอนพิษไข้   ปัจจุบันมีผู้คิดค้นดัดแปลง แปรรูป ผลมะตาดทำผลิตภัณฑ์สระผม

ผลมะตาดนอกจากจะนำมาปรุงเป็นอาหารสำหรับ รับประทานแล้วยังเป็นยาป้องกันโรคกระเพาะได้ อีกด้วย เพราะเมือกที่ผลมะตาดมีลักษณะเป็นวุ้น เหนียวรื่น ๆ จะไปช่วยเคลือบแผลในกระเพาะ ไม่ให้เจ็บได้ดีเหมือนกับยางกระเจี๊ยบมอญเหมือน กัน และสะดวกในการขับถ่าย ถ่ายคล่องขึ้น ทำ ให้ท้องไม่ผูก

การแพทย์พื้นบ้านใช้
ผลซึ่งมีรสเปรี้ยว กินเป็นยาระบาย และใช้บรรเทาอาการปวดท้อง
น้ำคั้นจากใบและเปลือกมีรสฝาด ใช้รักษาอาการท้องเสีย
มีรายงานวิจัยว่า สารสกัดจากใบและผลมีฤทธิ์ต้านอนุมูลอิสระ กดระบบประสาทส่วนกลาง และต้านอักเสบ

เมล็ดมะตาดที่แก่แล้ว นำมากินสดได้ มีรสชาติมัน เมล็ดนี้มีเมือกลื่นห่อหุ้ม สามารถใช้เมือกนี้บำรุงเส้นผมได้ โดยนำเมล็ดมะตาดที่มีเมือกผสมน้ำ 4-5 เท่า ใส่ในขวดปิดฝาให้สนิท เขย่าอย่างแรง กรองด้วยกระชอนหรือผ้าขาวบาง ใช้น้ำนี้หมักกับเส้นผม ราวครึ่งถึงหนึ่งชั่วโมง จากนั้นสระผมตามปกติ เชื่อกันว่า สารต้านอนุมูลอิสระที่มีอยู่ในเมือกของเมล็ดมะตาดนี่เอง ที่ช่วยปกป้องเส้นผมจากแสงแดดและมลพิษ

มะตาดเป็นผลไม้ที่ชาวมอญนิยมนำมาประกอบอาหารรับประทานประจำวันมาตั้งแต่โบราณ  โดยเฉพาะ แกงส้มมะตาด และอาหารอื่น ๆ  คนโบราณนิยมนำมาปลูกไว้ในสวนบริเวณบ้าน  เพื่อให้ร่มเงาและความร่มรื่น   แต่ควรปลูกในพื้นที่กลางแจ้งและมีเนื้อที่มากพอสมควร  ไม่ควรปลูกใกล้ชิดบริเวณบ้านเกินไป เพราะเป็นต้นไม้ขนาดใหญ่กิ่งก้านสาขาแผ่ไปกว้างไกล

ประโยชน์ของ มะตาด มีหลายอย่าง คือปลูกไว้เพื่ออาศัยร่มเงา ทำฟืน เพื่อประดับบริเวณบ้านให้สวยงาม เพราะใบ ดอก และผลมะตาด มีลักษณะสวยงามน่าดู นอก จากที่กล่าวนี้แล้ว ยังใช้ผลประกอบเป็นอาหาร ได้อีกด้วย โดยนำผลอ่อนมาแกงคั่ว ซึ่ง ชาวไทยรามัญ (มอญ) นิยมรับประทานผลมะตาด กันมาก เวลาแกงจะใส่กะทิหรือไม่ใส่กะทิ ก็มีรสอร่อยเหมือนกัน แล้วแต่คนชอบ

วิธีการทำ แกงส้มมะตาด

เครื่องปรุง 
ผลมะตาดอ่อน ๆ  3-4  ผล
พริกแห้งเม็ดใหญ่  7-8  เม็ด
หัวหอม  5-6  หัว
กะปิ 1 ช้อนโต๊ะ
กุ้งสด  3 ขีด
เกลือ 1 หยิบมือ
น้ำปลา  ตามความชอบ

วิธีทำ 
นำผลมะตาดมาล้างน้ำให้สะอาดแล้วเอา มีดสับรอบ ๆ ผลหั่นเป็นชิ้นเล็ก ๆ เหมือน สับมะละกอทำส้มตำ ใส่ภาชนะที่เตรียมไว้เมล็ด ข้างในทิ้งไป แล้วเอาเครื่องปรุง พริกแห้ง หัว หอม กะปิ เกลือ ใส่ครกโขลกรวมกันให้ละเอียด ละลาย เครื่องแกงกับน้ำพอสมควร แล้วใส่หม้อตั้ง ไฟให้เดือดพล่านเสร็จชิมรสตามที่ต้องการแล้ว ยกลง รับประทานร้อน ๆ อร่อยดีมากถ้ามี เนื้อเค็มปิ้งหรือทอดมาแกล้มด้วยยิ่งอร่อยวิเศษ นัก

ที่มา
http://goo.gl/IdQmD
http://kanchanapisek.or.th/kp8/culture/ptt/object/object4.html
http://pirun.kps.ku.ac.th/~b4927046/mon8_1.html
http://158.108.70.5/botanic/5ma/Dellenia.html

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *